Zamknij Do g髍y

Pok贸j w Oliwie (wywiad)

1660-05-03

Z dr. Krzysztofem Kossarzeckim
rozmawia Ewa Zientara

Jak w przededniu rokowa艅 pokojowych, kt贸re ko艅czy艂y potop szwedzki, kszta艂towa艂a si臋 sytuacja polityczna w naszej cz臋艣ci Europy?

By艂a bardzo skomplikowana. Mo偶na rzec, 偶e takiego zamieszania, jakie w Europie 艢rodkowo-Wschodniej wytworzy艂o si臋 w przededniu ostatecznych rokowa艅 w Oliwie, dawno na tych terenach nie by艂o. Wiadomo, 偶e od 1648 roku Rzeczpospolita - jedno z czo艂owych pa艅stw tego regionu -uwik艂ana by艂a w wojn臋 z Kozakami i Tatarami. Od 1654 roku toczy艂a wojn臋 z pa艅stwem moskiewskim, kt贸ra przynios艂a jej wielk膮 kl臋sk臋. Konflikt ten wci膮gn膮艂 tak偶e inne pa艅stwa, na przyk艂ad Szwecj臋, gdy偶 jedn膮 z przyczyn jej inwazji na Rzeczpospolit膮 w 1655 roku by艂 wcze艣niejszy atak Rosji na pa艅stwo polsko-litewskie. Szwedzi obawiali si臋, 偶e Rzeczpospolita, a przynajmniej jej wschodnia cz臋艣膰, zostanie wch艂oni臋ta przez Moskw臋, co b臋dzie skutkowa艂o obecno艣ci膮 Rosjan na wybrze偶ach Morza Ba艂tyckiego. A w艂adanie nimi by艂o celem Szwecji.

Oczywi艣cie na ca艂y problem trzeba spojrze膰 szerzej. Cz臋sto zapomina si臋 o tym, 偶e osza艂amiaj膮ce sukcesy Szwed贸w, a z drugiej strony - Moskwy, doprowadzi艂y do tego, 偶e dwaj zwyci臋scy rywale Rzeczypospolitej stan臋li naprzeciwko siebie. Ju偶 w kwietniu 1656 roku dosz艂o do wojny pomi臋dzy Szwedami a Moskw膮, co by艂o wielk膮 szans膮 dla pa艅stwa polsko-litewskiego. Jednocze艣nie Rzeczpospolit膮 wsparli Tatarzy, kt贸rzy w贸wczas zaczynaj膮 si臋 bardzo liczy膰 w tym miejscu Europy i staj膮 si臋 po偶膮danym sojusznikiem dla stoj膮cego na kraw臋dzi rozpadu pa艅stwa polsko-litewskiego. Ca艂y konflikt nabiera znaczenia og贸lnoeuropejskiego, gdy偶 inwazja Szwed贸w jest zagro偶eniem tak偶e dla cesarstwa. Dlatego Habsburgowie austriaccy dali si臋 pozyska膰 dla Rzeczypospolitej i ju偶 w 1658 roku oddzia艂y cesarskie wspomagaj膮 Polak贸w w walce ze Szwedami, bior膮c udzia艂 w obl臋偶eniu Torunia czy w walkach na Pomorzu. Dochodzi tutaj do odnowienia dawnej rywalizacji pomi臋dzy cesarstwem a krajami protestanckimi.


 
 
Karol X Gustaw - miedzioryt z 1668 r., zb. Biblioteki Jagiello艅skiej
(Dynastie Europy, red. Antoni M膮czak, wyd. 2, Wroc艂aw 2003, s. 574)
 
Wiadomo, 偶e Szwecja jest tradycyjnym sojusznikiem Francji. W przededniu rokowa艅 w Oliwie dyplomacja francuska niezmiernie zabiega o przeci膮gni臋cie Rzeczypospolitej na swoj膮 stron臋 przeciw Habsburgom. Pami臋tajmy, 偶e 偶on膮 Jana Kazimierza jest pochodz膮ca z Francji Maria Ludwika. Dyplomaci francuscy, szczeg贸lnie Antoine de Lumbres, poprzez kr贸low膮 nawi膮zuj膮 kontakt z Janem Kazimierzem. W latach 1658 i 1659 para kr贸lewska zaczyna przychyla膰 si臋 do koncepcji zwi膮zku z Francj膮 i os艂abienia kontakt贸w z dworem cesarskim w Wiedniu. Zaczynaj膮 si臋 kszta艂towa膰 pierwsze plany g艂o艣nych p贸藕niej reform, kt贸re w Rzeczypospolitej chcia艂a przeprowadzi膰 para monarsza. Chodzi tu o reform臋 sejmowania i osadzenie na polskim tronie kandydata francuskiego jeszcze za 偶ycia kr贸la, czyli przeprowadzenie tak zwanej elekcji vivente rege.

Trzeba powiedzie膰, 偶e w przededniu traktat贸w oliwskich wojna ze Szwedami powoli wygasa艂a. Walki toczono jeszcze na Pomorzu Gda艅skim, w Prusach oraz w Kurlandii. Szwedzi utracili w Polsce wszystkie zdobycze, trzymali ju偶 tylko nadmorskie porty. Jednocze艣nie prowadzili wojn臋 z Dani膮 i Holandi膮 oraz rozpocz臋li dzia艂ania w Norwegii. Dobrym znakiem dla Rzeczypospolitej by艂a nag艂a 艣mier膰 kr贸la szwedzkiego Karola X Gustawa w lutym 1660 roku, kt贸ra przyspieszy艂a rokowania.

W tym samym czasie Rzeczpospolita wznowi艂a wojn臋 z Moskw膮, w 1658 roku rozsypa艂o si臋 bowiem wcze艣niejsze porozumienie tych dw贸ch pa艅stw, kt贸rego podstaw膮 by艂o wsp贸lne zagro偶enie ze strony szwedzkiej. Jak wspomnia艂em, od roku 1655 Szwedzi prowadzili wojn臋 przeciwko Rzeczypospolitej, a od kwietnia 1656 trwa艂a wojna moskiewsko-szwedzka. Szwedzi byli pot臋g膮 militarn膮, wi臋c oba dotychczas wrogie pa艅stwa - Rzeczpospolita i Moskwa - w 1656 roku zawar艂y uk艂ad w Niemie偶y pod Wilnem. Na mocy jego postanowie艅 wstrzymano dzia艂ania wojenne. Zawarte pod naciskiem zwyci臋skiego przeciwnika porozumienie zak艂ada艂o w艂膮czenie Litwy do Moskwy, car obwo艂a艂 si臋 Wielkim Ksi臋ciem. Opr贸cz tego w艂adca moskiewski wzi膮艂 pod swoj膮 w艂adz臋 Kozak贸w zaporoskich, co dla Rzeczypospolitej oznacza艂o wyrzeczenie si臋 Ukrainy, i postawi艂 warunek, 偶e na najbli偶szym sejmie zostanie obwo艂any kr贸lem Polski. Rzeczpospolita musia艂a przysta膰 na te ci臋偶kie 偶膮dania, cho膰 w gruncie rzeczy wcale nie zamierza艂a ich realizowa膰, niemniej w 贸wczesnej sytuacji zawar艂a z Moskw膮 sojusz antyszwedzki.

Po dw贸ch latach sytuacja Rzeczypospolitej si臋 poprawi艂a: odparto zagro偶enie szwedzkie, a po 艣mierci Bohdana Chmielnickiego uda艂o si臋 pozyska膰 Kozak贸w zaporoskich, kt贸rym w tym czasie hetmani艂 ju偶 Iwan Wyhowski. W tych warunkach tak bardzo niekorzystny sojusz z Moskw膮 stawa艂 si臋 coraz bardziej niepotrzebny i niewygodny. Dlatego w kolejnych rokowaniach strona polska postawi艂a ostre warunki, 偶膮daj膮c od cara, aby w zamian za koron臋 Rzeczypospolitej zgodzi艂 si臋 na oddanie wszystkich zdobyczy, przeszed艂 na katolicyzm itp., co by艂o z kolei nie do przyj臋cia dla strony moskiewskiej. Ca艂a gra polega艂a na tym, 偶eby z jednej strony nie godzi膰 si臋 na warunki moskiewskie, a z drugiej - utrzymywa膰 stosunki pokojowe z Moskw膮, dop贸ki Rzeczpospolita ca艂kowicie nie upora si臋 z wojn膮 ze Szwecj膮, aby m贸c wszystkie si艂y skierowa膰 przeciwko Moskwie. Ale Rosjanie te偶 艣lepi nie byli, dlatego - nie widz膮c szans na realizacj臋 postanowie艅 podpisanych w 1656 roku w Niemie偶y - postanowili wycofa膰 si臋 z wojny ze Szwecj膮, a wznowi膰 wojn臋 z pa艅stwem polsko-litewskim o ziemie ukrai艅skie i bia艂oruskie. Dosz艂o do tego w pa藕dzierniku 1658 roku. Konflikt z Moskw膮 przybra艂 przebieg niezbyt korzystny, poniewa偶 Rzeczpospolita nadal uwik艂ana by艂a w wojn臋 ze Szwecj膮, co by艂o g艂贸wnym problemem dworu kr贸lewskiego. W przededniu uk艂ad贸w w Oliwie, kt贸re na dobre zacz臋艂y si臋 w styczniu 1660 roku, ruszy艂a pot臋偶na moskiewska ofensywa na Litwie, kt贸ra z rejonu nad D藕win膮 - dzisiejsza p贸艂nocna Bia艂oru艣 - dotar艂a a偶 na Podlasie i doprowadzi艂a do zaj臋cia twierdzy w Brze艣ciu Litewskim.

Natomiast na Ukrainie z rejonu Kijowa mia艂a ruszy膰 w tym czasie ofensywa moskiewsko-kozacka, ale na szcz臋艣cie dla nas nie ruszy艂a. W zwi膮zku z tym dla Rzeczypospolitej by艂o nies艂ychanie wa偶ne, by traktaty w Oliwie zako艅czy膰 jak najszybciej. Ziemie Wielkiego Ksi臋stwa Litewskiego by艂y okupowane przez Moskw臋, a elity litewskie z hetmanem wielkim Paw艂em Sapieh膮 na czele wywiera艂y pot臋偶ny nacisk na dw贸r kr贸lewski, gro偶膮c zerwaniem unii z Koron膮 i zwi膮zaniem si臋 z Moskw膮.

Jak膮 rol臋 w czasie rokowa艅 odegra艂a Francja?

Bardzo znamienn膮, cho膰 tak偶e dyplomacja austriacka stara艂a si臋 uczestniczy膰 w obradach jako mediator. Mniejsz膮 rol臋 odgrywa艂a dyplomacja brandenburska. Francuzi prowadzili walk臋 z Habsbugrami o pozycj臋 w Europie. W 1659 roku zako艅czyli wojn臋 z Hiszpani膮 i mogli si臋 zaj膮膰 sprawami cesarstwa i Rzeczypospolitej. Trzeba te偶 pami臋ta膰, 偶e Szwecja by艂a tradycyjnym sojusznikiem Francji, na przyk艂ad w czasie wojny trzydziestoletniej. Nie mia艂o znaczenia, 偶e monarcha francuski okre艣la艂 si臋 mianem kr贸la arcychrze艣cija艅skiego, a Szwedzi byli protestantami - nad wzgl臋dami religijnymi g贸r臋 wzi臋艂y polityczne.

Zaanga偶owanie Szwed贸w w Rzeczypospolitej by艂o nies艂ychanie niewygodne dla dyplomacji francuskiej, zw艂aszcza w czasie, gdy Francuzi starali si臋 pozyska膰 Rzeczpospolit膮 do swojego obozu. W zwi膮zku z tym dyplomacji francuskiej zale偶a艂o na jak najszybszym pogodzeniu obu wojuj膮cych pa艅stw. Francj臋 zaniepokoi艂a zw艂aszcza obecno艣膰 wojsk cesarskich, wspomagaj膮cych Rzeczpospolit膮 na Pomorzu szwedzkim. Mo偶na powiedzie膰, 偶e Francuzi ju偶 od 1658 roku, a zw艂aszcza pod koniec roku 1659 czynili ogromne starania, aby doprowadzi膰 do spotkania dyplomat贸w szwedzkich i polskich. Wydawa艂o si臋, 偶e zabiegi te dadz膮 efekt ju偶 w listopadzie 1659, ale ostatecznie rozmowy rozpocz臋to w styczniu roku nast臋pnego. Z drugiej strony dzia艂a艂a dyplomacja austriacka, szczeg贸lnie Franz Paul von Lisola, kt贸ry zabiega艂 o co艣 przeciwnego: aby jak najd艂u偶ej przeci膮ga膰 przygotowania do obrad i same rokowania. Chodzi艂o o to, 偶e stan wojny wi膮za艂 Szwed贸w w Rzeczypospolitej, co by艂o korzystne dla Austrii. Cesarstwo nie wiedzia艂o, do czego Francja zechce wyzyska膰 czynnik szwedzki na terenie Rzeszy, wi臋c z ich punktu najlepiej widzenia by艂o uwi膮za膰 Szwed贸w w Rzeczypospolitej.

Dzia艂ania dyplomacji francuskiej by艂y ogromnie wa偶ne tak偶e z tego wzgl臋du, 偶e Francuzi zacz臋li anga偶owa膰 si臋 w starania s艂u偶膮ce wspomo偶eniu pary kr贸lewskiej przy wprowadzaniu reform wewn臋trznych w Rzeczypospolitej. Je偶eli uda艂oby si臋 na polskim tronie osadzi膰 kandydata francuskiego, kraj ten uzyska艂by w Rzeczypospolitej niezwykle siln膮 pozycj臋 i wraz ze Szwecj膮 m贸g艂by okr膮偶y膰 cesarstwo na scenie politycznej. Aby te plany zrealizowa膰, niezb臋dny by艂 pok贸j w Rzeczypospolitej.

Jakie by艂y postanowienia traktatu w Oliwie?

Nie przynios艂y one 偶adnych rewolucyjnych zmian na mapie Europy. Rzeczpospolita w zasadzie wr贸ci艂a do granic sprzed wojny ze Szwecj膮. Wyrzek艂a si臋 jedynie Inflant z Ryg膮, ale w rzeczywisto艣ci nie mia艂a tych ziem na d艂ugo przed wojn膮 ze Szwecj膮, gdy偶 straci艂a je ju偶 w latach dwudziestych XVII wieku. W r臋kach Rzeczypospolitej pozosta艂a tylko po艂udniowo-wschodnia ich cz臋艣膰, tak zwane Inflanty Polskie. Te ziemie wr贸ci艂y do Rzeczypospolitej, chocia偶 nie mo偶na powiedzie膰, 偶e na podstawie traktat贸w w Oliwie, poniewa偶 w tym czasie zajmowali je Rosjanie. Opr贸cz tego Jan Kazimierz zachowa艂 do偶ywotnio tytu艂 kr贸la szwedzkiego. Oczywi艣cie jego nast臋pca nie mia艂 ju偶 prawa pos艂ugiwa膰 si臋 tym tytu艂em.

Poza tym katolikom w Inflantach zagwarantowano prawo do nabo偶e艅stw, ale tylko w domach. Natomiast w Prusach Ksi膮偶臋cych mia艂o obowi膮zywa膰 swoboda wyznania dla protestant贸w. Podpisano tak偶e umowy dotycz膮ce otwartego handlu pomi臋dzy oboma krajami. Dodatkowo Szwecja zobowi膮za艂a si臋 do zwrotu wszystkich archiw贸w i bibliotek, kt贸re wcze艣niej zagarni臋to na terenie Rzeczypospolitej i wywieziono do Szwecji. W wyniku tych ustale艅 wr贸ci艂 do nas szereg zbior贸w, mi臋dzy innymi znajduj膮ca si臋 dzi艣 w Warszawie Metryka Koronna. Mimo to wiele ksi臋gozbior贸w pozosta艂o w Szwecji w r贸偶nych kolekcjach prywatnych, teraz znajduj膮cych si臋 w tamtejszych bibliotekach publicznych.

W rzeczywisto艣ci wielkim wygranym tej wojny by艂 elektor brandenburski i ksi膮偶臋 pruski Fryderyk Wilhelm, kt贸ry dzi臋ki nies艂ychanie zr臋cznej polityce i wygrywaniu konflikt贸w pomi臋dzy Szwedami a Rzecz膮pospolit膮 uzyska艂 to, o czym marzy艂, a mianowicie suwerenno艣膰 w Prusach Ksi膮偶臋cych, chocia偶 nie osi膮gn膮艂 innego swego celu - opanowania szwedzkiego Pomorza.

Dyplomacja polska mia艂a przy tym nadziej臋, 偶e je艣li szybko i sprawnie zako艅czymy traktaty ze Szwecj膮, to mo偶liwe, 偶e kraj ten sprzymierzy si臋 z nami w wojnie przeciwko Moskwie. W tej sprawie bardzo liczono na pomoc dyplomacji francuskiej, kt贸ra jednak nie by艂a zainteresowana kierowaniem Szwed贸w na tak ma艂o znacz膮cy dla niej teren konfrontacji militarnych. Trzeba pami臋ta膰, 偶e Szwedzi z ko艅cem 1658 roku zawarli bardzo niekorzystny trzyletni rozejm z Rosjanami, w kt贸rym odst臋powali Moskwie wi臋kszo艣膰 posiad艂o艣ci w Inflantach i Karelii. W Rzeczypospolitej liczono na to, 偶e Szwedzi, uwolnieni od wojny z nami, a w miesi膮c p贸藕niej tak偶e z Dani膮, b臋d膮 chcieli odzyska膰 swoje posiad艂o艣ci w Inflantach, a wi臋c zerw膮 rozejm i razem z nami rusz膮 do wojny z Moskw膮. Jednak wojowniczy kr贸l Karol X Gustaw ju偶 nie 偶y艂 i Szwedzi nie byli zainteresowani kolejn膮 wojn膮, nadzieje Polak贸w i Litwin贸w si臋 wi臋c nie zi艣ci艂y. Sojuszu Rzeczypospolitej ze Szwedami obawiano si臋 tak偶e na Kremlu, tym bardziej gdy wojska polskie i litewskie w drugiej po艂owie 1660 roku zada艂y wiele ci臋偶kich kl臋sk armiom moskiewskim. Bez wi臋kszych opor贸w Rosjanie zgodzili si臋 w po艂owie 1661 roku na pok贸j ze Szwecj膮 w zamian za oddanie jej wszystkich zdobyczy w Inflantach i Karelii. Tak wi臋c mo偶na powiedzie膰, 偶e r贸wnie偶 Szwedzi wracali do przedwojennego stanu posiadania.

Jakie skutki opr贸cz podpisania pokoju ze Szwecj膮 przynios艂y rokowania w Oliwie?

Rzeczpospolita mog艂a uwolni膰 si臋 od wojny ze Szwecj膮, aby wszystkie si艂y rzuci膰 do dzia艂a艅 przeciwko Moskwie, kt贸ra 贸wcze艣nie zajmowa艂a niemal ca艂e Ksi臋stwo Litewskie i - wraz z Kozakami - wi臋kszo艣膰 Ukrainy. Interweniowa膰 trzeba by艂o bardzo szybko, opinia litewska by艂a bowiem niezwykle wzburzona. Na kr贸lu Janie Kazimierzu i kanclerzu wielkim litewskim Krzysztofie Pacu wieszano psy, podnoszono zarzuty, 偶e kr贸l zupe艂nie nie dba o Wielkie Ksi臋stwo Litewskie. Wiadomo by艂o, 偶e w strukturze zwi膮zku dw贸ch pa艅stw Litwa zajmowa艂a pozycj臋 troch臋 s艂absz膮 i rzeczywi艣cie dla kr贸la pierwszoplanowy front zmaga艅 stanowi艂a wojna ze Szwecj膮, a nie z Moskw膮. Bardzo niebezpiecznym wyrazem tego niezadowolenia by艂o zorganizowanie przez wiecznie narzekaj膮cego na kr贸la hetmana wielkiego litewskiego Paw艂a Sapieh臋 konfederacji wojskowej, czyli buntu wojsk litewskich, na Podlasiu w kwietniu 1660 roku, co zupe艂nie sparali偶owa艂o obron臋 tamtych ziem. W dodatku zacz臋艂y si臋 podnosi膰 g艂osy - nie wiadomo, czy powa偶ne, czy te偶 tylko puste gro藕by - 偶e wojsko i elity litewskie wejd膮 w uni臋 z Moskw膮.

Oczywi艣cie, uwolniwszy si臋 od frontu szwedzkiego, postanowiono natychmiast zaj膮膰 si臋 moskiewskim. Jedyn膮 mo偶liwo艣ci膮 odzyskania zaj臋tych ziem by艂o starcie militarne, co te偶 nast膮pi艂o w 1660 roku, zaraz po zawarciu pokoju w Oliwie. Wojska przerzucono na wsch贸d, a na Litwie i Ukrainie ruszy艂y pot臋偶ne ofensywy, kt贸re zako艅czy艂y si臋 wielkimi sukcesami. Oczywi艣cie, tak jak nakazuje nasza tradycja, by艂y to zwyci臋stwa zupe艂nie niewykorzystane.

W zamierzeniach dyplomacji francuskiej pok贸j ze Szwecj膮 r贸wnie偶 przedstawia艂 si臋 bardzo korzystnie. 呕ywiono nadziej臋, 偶e Szwedzi stan膮 si臋 sojusznikiem Rzeczypospolitej w walce przeciwko Brandenburgii i cesarstwu. Oczywi艣cie niewiele z tego wysz艂o, gdy偶 Szwedzi po 艣mierci kr贸la Karola X Gustawa i wyciszeniu wszcz臋tych przez niego wojen skoncentrowali si臋 na sprawach wewn臋trznych. Syn i nast臋pca zmar艂ego monarchy Karol XI mia艂 dopiero cztery lata, w艂adza w pa艅stwie trafi艂a w r臋ce oligarch贸w szwedzkich, kt贸rzy nie byli zainteresowani kontynuowaniem wyniszczaj膮cych wojen, st膮d ich ch臋膰 do szybkiego zawarcia traktat贸w pokojowych i wycofania si臋 z konflikt贸w.

Jak wspomnia艂em, nie sprawdzi艂y si臋 nawet rachuby Rzeczypospolitej na zaanga偶owanie Szwed贸w w sojusz antymoskiewski - co wi臋cej, zawieraj膮c w 1661 roku pok贸j z Moskw膮 Szwedzi zobowi膮zali si臋, 偶e w 偶aden spos贸b nie b臋d膮 pomaga膰 Rzeczypospolitej. Z punktu widzenia Moskwy to by艂 bardzo m膮dry wym贸g.

C贸偶 wi臋c nam przyni贸s艂 ten traktat: odzyskanie tego wszystkiego, co w 1655 roku utracili艣my. W 贸wczesnej sytuacji Rzeczypospolitej mo偶na uzna膰 za sukces to, 偶e na rzecz Szwecji nie utracili艣my w zasadzie nic - opr贸cz Inflant, kt贸rych wcze艣niej de facto nie mieli艣my.

Z drugiej strony trzeba powiedzie膰, 偶e utracili艣my pozycj臋 w Prusach Ksi膮偶臋cych. Od tego momentu zaczyna si臋 wzrost pot臋gi Brandenburgii. Du偶o stracili艣my tak偶e na arenie mi臋dzynarodowej. Z pa艅stwa, kt贸re dyktowa艂o warunki w tym miejscu Europy przed rokiem 1648, staczali艣my si臋 powoli do roli przedmiotu rozgrywek pa艅stw silniejszych.

Mo偶na te偶 rzec przewrotnie, 偶e walki toczone z najlepsz膮 w zasadzie armi膮 贸wczesnej Europy, jak膮 by艂y wojska szwedzkie, pozwoli艂y nam wykszta艂ci膰 kadr臋 dow贸dcz膮 i 偶o艂nierza takiej jako艣ci, 偶e potem, w latach 1660 i 1661, bez trudu radzi艂 sobie z przeciwnikiem kozackim czy moskiewskim. Pami臋tajmy, 偶e przed t膮 "krwaw膮 szko艂膮", kt贸r膮 nam dali Szwedzi, zupe艂nie nie umieli艣my sobie z nimi poradzi膰. Wp艂ywy szwedzkie wida膰 nawet w strukturze armii koronnej czy litewskiej, gdzie na skutek zetkni臋cia si臋 z przeciwnikiem typu zachodnioeuropejskiego zwi臋ksza si臋 gwa艂townie liczba piechoty, regiment贸w cudzoziemskich tzw. ludu ognistego. Pozwoli艂o to potem zupe艂nie inaczej poprowadzi膰 dzia艂ania przeciwko Moskwie i Kozakom na wschodnich rubie偶ach naszej Rzeczypospolitej.

 

Dr Krzysztof Kossarzecki - historyk, absolwent Chrze艣cija艅skiej Akademii Teologicznej i Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Obecnie pracuje w Zak艂adzie R臋kopis贸w Biblioteki Narodowej w Warszawie. Interesuje si臋 dziejami Europy 艢rodkowo-Wschodniej w XVI-XVIII stuleciu, zw艂aszcza sytuacj膮 wewn臋trzn膮 Wielkiego Ksi臋stwa Litewskiego i jego stosunkami z Pa艅stwem Moskiewskim oraz wojnami drugiej po艂owy XVII w. Opublikowa艂 m.in. ksi膮偶k臋 Kampania roku 1660 na Litwie (2005).




 

 

O ile nie jest to stwierdzone inaczej, wszystkie materia艂y z kalendarium Muzeum Historii Polski s膮 dost臋pne na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 3.0 Polska. Pewne prawa zastrze偶one na rzecz Muzeum Historii Polski.